9 Қыркүйек, 2019
Рухани жаңғыру дегеніміз не?

«Рухани жаңғыру»

Қымбатты, біздің оқырман соңғы жылдары трендке айналған осы сөздерді естігенде, сіздің ойыңызға бірінші не келеді? Биікке самғаған құстың бейнесі ме?.. Болмаса, өз қалаңызда өткізілген концерттің немесе спорттық жарыстың баннерінде тұрған «Рухани жаңғыру» сөздері ме? Жалпы бұл сөздердің мағынасына кім тереңірек үңіліп көрді және мемлекет тарапынан ұсынылған «Рухани жаңғыру» дегеніміз не? Міне, осы сұрақтардың жауабы сізге қызық болар деген оймен Ruh.kz редакциясы «Рухани жаңғыру» Қазақстандық қоғамдық даму институтының төрағасы – Кемелбек Ойшыбаевпен кездесіп келді. Биікке самғаған құстың қарамағында қоғамдық даму институты бар және олардың құзыретіне кіретін қызметтер легі өте күрделі, әрі жауапты. Біз қойған сұрақтардың жауаптары ұзақ болса да, сұхбатты соңына дейін оқуға кеңес береміз. Мархабат!

Ruh.kz: Қайырлы күн, Кемелбек мырза! Сұхбатымызды бірден қызықты сұрақтан бастасақ. «Рухани жаңғыру» дегеніміз не? Бұл түсінікті ауызекі тілде қалай түсіндіріп бере аласыз?

Кемелбек Ойшыбаев: «Рухани жаңғыруды» сөз еткен кезде Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласына сүйенетіміз рас. Аталмыш мақала «Рухани жаңғыру» бағдарламасының бастау алуына септік болды. Сіз қойған сұрақтың алғашқы және қысқа жауабы – санамызды өзгерту!

Енді санамызды өзгерту сөзінің мағынасын тереңірек ашып айтуға болады. Бағдарламаның өзі алты бағытқа бөлінген. Алты бағыттың барлығы да сананың өзгеруіне септік ететін бағыттар. Бастысы әр азамат соны түсінсе болғаны.

Біріншіден – адам өмірде бәсекеге қабілетті болуы керек. Ол үшін оған алдымен не қажет? Дұрыс, бүгінгі заманда адам баласы сауатты болуы шарт. Сауаттылық тіл арқылы келеді. Бұл тұрғыда «үш тілді меңгеру» бағытын ұстанып, өзінің бойындағы тілге деген қызығушылықты оята білген кез-келген азамат әлемдік аренада өзіндік орнын алып үлгерген кітаптарды, ғылыми еңбектерді түпнұсқа тілінде меңгере алады. Еуропаның, Американың, Шығыс елдерінің әйгілі ғалымдарымен иық тіресе отырып,  пікір алмасу немесе олармен бір ұжымда жұмыс істеу үшін «үш тілді меңгеру бағыты» бізге ауадай қажет.

Екіншіден – прагматизм және рационалдылық. Бұл сөздерді оқыған оқырманның ойына келетін алғашқы сауалды мен біліп отырмын. «Сонда прагматизм мен рационалдылық дегеніміз не?» Мысал келтіріп, түсіндіріп өтейін. Технологиялар дамып, табиғи ресурстар тарылған заманда өмір сүргендіктен, әр азамат өзінің табиғат алдындағы жауапкершілігін сезінуі тиіс. Біз күнделікті пайдаланатын табиғи ресурстарға немқұрайлы қарамай, бойымыздағы үнемшілдік қасиетті тәрбиелеу керекпіз.  Яғни, табиғи ресурстарды үнемдеген адам көп жағдайда автокөліктен гөрі жаяу немесе велосипедпен жүруді жиі таңдайтын болады. Физикалық тұрғыдан белсенді болған адам, өзінің адами ресурстарын тиімді пайдаланып, күнделікті өмірдегі үйреншікті дүниелерге басқа қырынан да қарай бастайды. Соның ішінде денсаулығына, эмоционалды мінезіне, ұзақ сапалы өмір сүруіне.

Мысал келтіремін дедім ғой, соған оралайын. Англияда білім алып жүрген жылдары байқағаным, жұмыс күндері қалаларда мейрамханалар көп жағдайда жартылай бос болып тұрады. Ал зейнетке шыққан қариялар өз үйлерінде бос уақыттарын өткізеді. Жергілікті билік осы екі істің басын қосып, керемет шараны ұйымдастырды. Олар мейрамханалармен келісіп, қарияларды көндіріп, ағылшын тілін үйренемін деген кез-келген шет ел азаматына «Ақысыз ағылшын тілі» курстарын ұсынатын болды. Сонда, бұл шарадан кім не ұтады және прагматизм қай жерде жатыр? Біріншіден, мейрамхана иесінің қалтасына шет ел азаматтарының сусындар үшін төлеген төлемі түседі. Екіншіден, бос уақыты өте көп зейнеткерлердің қоғамға әлі де пайда әкеле алатыны туралы жағымды ой қалыптасады. Үшіншіден, өз туған тілін шет ел азаматтарына насихаттайды. Бұл жерде үш тараптың ешқайсысы да ұтылмайды және билік өз бағдарламасын азаматтарға жалықтырмай насихаттап отырады. Прагматизм мәдениеті дегеніміз – қандай да бір жобаны жүзеге асырғанда, тиімділік пен үнемділікті ұмытпау.

0Z9A0928.jpg

Үшіншіден – санамызды өзгертеміз деп  ұлттық бірегейлігімізді ұмытпау керекпіз. Ұлттық бірегейліктің түсінігінде біздің тарих, мәдениет, әдебиет пен тәрбие бар. Өз басымнан өткен жағдайды айта кетсем болады, барлығы да түсінікті болатын сияқты. Балалық шағым Батыс Қазақстан облысының ауылында өтті. Мектеп оқушысы болған кездерім Совет үкіметінің құлдырап, Тәуелсіз Қазақстанның саяси аренаға шыққан сәтіне тұспа-тұс келген болатын. Сонда біздің Батыс Қазақстан өңіріңде қандай тарихи ескерткіштер, табиғи байлықтар барын бізге ешкім түсіндірмеді де көрсетпеді де. Ер жетіп, арман қуып шет ел астым. Англияда тіл үйреніп жүрген, бірге оқып жатқан қыз-жігіттер – әлемнің түпкір-түпкірінен келген азаматтар. Олардың барлығы да өз елінің ескерткіштерін бізге жарыса түсіндіріп, мақтанып отыратын еді. Ал мен қазақтың ән-күйлерінен басқа ештеңені көрсете алмадым. Ауыз толтырып, тарихы мол қазақ елінің, туған жерімнің сакралды жерлерімен мақтана алмадым. Себебі, заман сондай болды. Ал қазір шүкір, бұл олқылықтардың орыны толып отыр. 

Мемлекет өз азаматының туған елімен танысуына мүмкіндіктер тізбегін жасады. Сананың өзгеруі ұлттық кодымызды ұмыту емес! Қайта қазақтың рухы мен салтын, тарихы мен сакралды жерлерін әлемге паш ету. Шет ел асып жатқан жастарымыз өз кіші Отаны туралы толық мәліметтер мен деректерді білген жағдайда, әлем елдеріне насихаттай алады. Ал ол үшін бүгінгі оқушылармен мектеп қабырғасынан бастап туған өлкесіне экскурсиялар мен басқа да танымдық іс-шараларды жүйелі түрде жүргізіп отыруы қажет. Қазақстаннан шет ел асып шыққан әр азамат біздің елдің елшісі екенін ескеру қажет.

Төртіншіден – білім алуға құмар болу. Өміріңізде кітапты серік етсеңіз ұтылмайсыз. Әр оқылған кітап сайын өмірге және әлемге деген көзқарасыңыз өзгеріп, серпіліп қалады. Бұның өзі сананың өзгеруі емес пе?!

0Z9A1034.JPG

Бесіншіден – революциялық емес даму жолына жақын болу. Бұл сөздердің мағынасы неде?  Санамыз бен болмысымызды әлемге ашу, жаһаннан бар қажеттіні бойға сіңіру. Бұл процестерді жасай бастаймыз деп қазақшылығымызды ұмытып кетеміз деген сөз емес. Біз Қазақ болып қала береміз және соны мақтан тұтамыз! Жақсы өзгерістерден адам қорықпау керек. Әлемдік деңгейдегі өзгерістерге ашық болуымыз керек. Қазақшылығымызды жоғалтып аламыз деген қорқыныш ойдан арылу керек.

0Z9A1827.jpg

Оған да тоқталып өтейін. Барлығымыз да қонақжай қазақпыз. Атадан балаға дарып келе жатқан қасиетті қасиетіміз – қонақжайлылық. Біз және біздің балаларымыз әлемнің қай мемлекетінде білім алып немесе қызмет етіп жүрсе де қазақтың қонақ күту кәдесін ұмытпаған. Бұл азаматтарға сол кәдені ешкім арнайылап үйретпеді де. Ол біздің қанымызда бар дүние – Ұлттық код! Сол себепті жаңашылдықпен бір толқында болсақ та, қанмен дарыған қасиетті ештеңе жоя алмайды!

Алтыншыдан – сананың ашықтығы. Мен, сен, көрші апай, әріптес, мектептегі мұғалім, ауланы жинаушы ағай, дүкенші, мемлекет қызметкері, студент, оқушы, зауыт қызметкері, құрылысшы және басқалары да білімге, жаңашылдыққа, салауатты өмір салтына, үнемділікке, тиімділікке ашық болу керек. Ұзақ түсіндірген шығармын (күлді)?!.

Қорытындылайын. «Рухани жаңғыру» дегеніміз – кез-келген адамның жан-жақты дамуы. Санамызды өзгерту, табиғи ресурстарымызды дұрыстап пайдалану, бабадан қалған жеріміздің құндылықтарын алдымен өзімізге тану, білу, тұлға ретінде өсуіміз бен дамуымызды тоқтатпау деген ұғыммен пара-пар.

Ruh.kz: «Рухани жаңғыруды» ашып көрсеткендей болдыңыз. Бұл бағдарлама республикамыздың аумағында қалай жүзеге асып келеді?

Кемелбек Ойшыбаев: Аталмыш бағдарлама жеке адамдарға қаншалықты жақын болса, мемлекетке де соншалықты жақын. Себебі әр зайырлы мемлекеттің байлығы – оның азаматтары. Дамыған және бәсекеге қабілетті мемлекетті одан әрі дамыту үшін біз өз азаматтарымыздың дамуына жағдай жасау керекпіз.

«Рухани жаңғыру» қазастандық қоғамдық даму институтының барлық өңірлерде жобалық кеңселері бар. Олар өңірлерде бағдарламаның қаншалықты жүйелі түрде жүргізіліп жүргеніне баса назар аударып отырады. Соның ішінде, бақылау жұмыстары барысында жергілікті тұрғындар мен атқарушы билік өкілдеріне қажет кезде жәрдем көрсету, кеңес беру де ескерілген.

Алайда, әттеген-ай тұстары да баршылық. Оның бірі – республикамыздың барлық аймақтарында жұмыс жасап жатқан кеңселеріміздің деңгейі бірдей емес. Кей облыстар бағдарламаның негізгі мақсатын жетік түсініп, халыққа жеткізудің дұрыс бағытын таңдады. Ал кей өңірлерде бұл жұмыстар әлі де болса бір ізге түспеді. Қоғамдық даму институтының құрылу мақсатының негізгісі де – осы өңірлердегі жобалық кеңселерді қоластына алып, бір жүйеге салу және деңгейін көтеру. «Рухани жаңғыру» бағдарламасын еліміздің барлық өңір тұрғындарына сауатты, әрі түсінікті тілмен жеткізу. Бұл жұмыстардың негізгі жүгі жобалық кеңселердің тарапында.

Олардың штаттық құрамын, облыс деңгейіне қарай бөлеміз. Мысалы: республикалық деңгейдегі ірі облыстарымыз Алматы, Түркістандағы жобалық кеңселердегі ұжымның құрамы жиырма бес адамнан тұруы шарт. Сонымен қатар, кеңселердің жұмыс жасайтын бағыттары да анықталады. Жоспарлау бөлімі, жергілікті зиялы қауыммен жұмыс жасайтын бөлім, жүзеге асырылып жүрген жобаларды халыққа жеткізетін, түсіндіретін бөлім. Аталған бағыттарда қызмет атқаратын бөлімдер жергілікті деңгейде өз жұмыстарын толыққанды атқаратын болса, «Рухани жаңғыру» бағдарламасының ел ішінде дұрыс таралуында және жүзеге асырылуында үлкен қадам жасалды деген сөз.

Ruh.kz: Түсінікті. «Рухани жаңғырудың» аясында жүргізіліп жатқан шаралар қазір өте көп. Алайда, олардың барлығы шынында да «Рухани жаңғыру» ма? Барлық қоғамдық жұмыстарды «Рухани жаңғыру» түсінігіне кіргізу қаншалықты дұрыс?

Кемелбек Ойшыбаев: Дұрыс сұрақ. Шыны керек бүгінгі күні республикалық, облыстық, қалалық және аудандық деңгейде өткізіліп жүрген шаралардың барлығына да «Рухани жаңғыру» белгісі қойылып жүр. Бұл қате ұғым, қате қадам. Біз халықты жаңылдырмау керекпіз.

0Z9A1506.jpg

Біріншіден, «Рухани жаңғыру» дегеніміз не?»  деген сұрақтың қайта-қайта туындамауы үшін, біздің институт қызметкерлерімен әдістемелік база құрылу үстінде. Жасалған әдістемелік нұсқаулық негізінде өткізілетін іс-шаралардың маңыздылық деңгейі, «рухани» қажеттілігі және басқа да маңызды белгілері нақтыланып көрсетіледі.  

«Рухани жаңғырудың» қатарынан көріне алатын мотивациялық жобалардың бірі деп «100 жаңа есім» жобасын атауға болады. Соңғы екі жылда атаудың өзі брендке айналғандай. Бұл жоба қатысушыларының барлығы да мақтан етуге тұрарлық тұлғалар. Расында да олардың жеке тарихы өскелең ұрпаққа үлгі, мотивация.

Жобаның жеңімпаздарын алдымен мектептерде насихаттау керек. Әр оқушы өзінің замандасының жеткен жетістіктерін көріп, соған қарай бет түзесе, одан ешкім ұтылмайды. Себебі оның замандасы жеткен асқар тауға оның да қол жеткізе алуы бек мүмкін. Ең бастысы мектеп қабырғасында дұрыс әдістемелік жол таба білу.

Жобаның дәстүрі бойынша, кезекті кезең ағымдағы қыркүйек айында басталады. Егер де сіздің оқырмандарыңыздың арасында жеке тарихы бар және өз шеберлігімен қоғамның дамуына «кірпіш болып» қаланып үлгерген азаматтар болса, «100 жаңа есім» жобасының үміткері болуға шақырамын.

100 лиц.jpg

Ruh.kz: Кемелбек мырза, уәде еткеніңіздей «Рухани жаңғыруды» түсінікті тілмен түсіндірдіңіз. Ал оқырман өз бағасын бере жатар. Сізге және сіз басқарып отырған ұжымға сәттілік тілейміз!

P.s. Жасыратын несі бар, Кемелбек мырзамен болған сұқбат барысында «Рухани жаңғыруды» жаңа қырынан таныдық. Халыққа жақын қырын көрдік.  Рационализм мен прагматизмнің әр азамат үшін, ел үшін берер мүмкіндіктеріне көз жеткіздік. Бір сөйлеммен қайырсақ «Рухани жаңғыру» дегеніміз – адам санасының ашықтығы, жаңашылдыққа ашық бола тұрып, өз тамырын ұмытпауы! 


Бибігүл БӨКЕНБАЙҚЫЗЫ
Ruh.kz
Мурзабекова Джамиля, Ruh.kz